Haaien komen rond Zakynthos voor, net als overal in de Middellandse Zee, maar de kans dat je er tijdens een vakantie op het eiland een tegenkomt is bijzonder klein en de kans op een gevaarlijke ontmoeting nog veel kleiner. De Ionische Zee rond Zakynthos is het leefgebied van vooral kleine en middelgrote soorten die zich in dieper water ophouden, zoals de blauwe haai, de gladde haai en verschillende hondshaaien, en van grote maar volstrekt ongevaarlijke planktoneters zoals de reuzenhaai. Grotere roofhaaien zoals de makreelhaai zwemmen ook in de Middellandse Zee, maar ze blijven doorgaans ver uit de kust en mijden de ondiepe, drukke baaien waar toeristen zwemmen. Wie in Zakynthos het water in gaat, deelt de zee dus met haaien, zoals dat al eeuwen het geval is, zonder dat dat een reden tot zorg is. Het zeedier dat je hier veel eerder ziet, is de onechte karetschildpad, Caretta caretta, die in de baai van Laganas haar eieren legt en waarvoor het hele gebied een beschermd zeepark is.
Welke haaiensoorten leven in de Ionische Zee?
De Middellandse Zee kent enkele tientallen haaiensoorten, en een deel daarvan komt ook in het Ionische bekken voor. De meest voorkomende zijn kleine bodemhaaien: de kleine en grote hondshaai, de gladde haai en de doornhaai. Ze worden zelden langer dan een meter, eten kreeftachtigen, schelpdieren en kleine vis, en leven op de zeebodem op dieptes waar geen zwemmer komt. Vissers halen ze soms in hun netten omhoog en dat is meestal het enige moment dat mensen ze zien.
In het open water zwemmen de blauwe haai en, veel zeldzamer, de makreelhaai en de voshaai. Dit zijn slanke, snelle jagers die leven van scholenvis en inktvis en die zich ver buiten de kust ophouden. De reuzenhaai, een van de grootste vissen ter wereld, komt in het voorjaar af en toe langs de Griekse kusten om plankton te filteren en heeft geen enkele belangstelling voor mensen. De witte haai komt historisch in de Middellandse Zee voor, maar is er zeldzaam geworden en waarnemingen rond de Ionische eilanden zijn uitzonderlijk. Een overzicht van de staat van deze soorten vind je op de Rode Lijst van de IUCN.
Hoe zeldzaam zijn ontmoetingen met haaien bij Zakynthos?
Heel zeldzaam. De stranden van Zakynthos liggen in beschutte baaien met zandbodems en ondiep water, precies het soort omgeving dat grote haaien mijden. De soorten die in de buurt van de kust leven zijn klein, schuw en 's nachts actief, en verdwijnen zodra ze een mens horen. Zwemmers, snorkelaars en zelfs duikers op het eiland maken vrijwel nooit een haai mee, en de zeldzame keren dat er een gezien wordt, gaat het om een dier dat op afstand voorbijzwemt of een vis die door een visser aan land is gebracht.
Berichten in de media over haaien in Griekenland gaan bijna altijd over een waarneming ergens langs de duizenden kilometers kust of over een dier dat in een net is gevangen. Ze zeggen weinig over het risico op een specifiek strand. Wat wel klopt: haaien horen in een gezonde zee thuis, en dat ze er nog zijn, is eerder goed nieuws dan een waarschuwing. Veel soorten in de Middellandse Zee staan onder druk door overbevissing en bijvangst, en organisaties als het Wereld Natuur Fonds zetten zich in voor hun bescherming.
Kun je veilig zwemmen en snorkelen rond Zakynthos?
Ja. De zee rond Zakynthos is helder, rustig en warm in de zomer, en de meeste stranden hebben een zachte zandbodem en een geleidelijk aflopend profiel. De echte aandachtspunten bij het zwemmen hebben niets met haaien te maken: stroming en golfslag bij wind, scherpe rotsen bij de kust in het noorden en westen, zee-egels tussen de stenen, en zonnesteek op een boot. Wie zich aan de gebruikelijke regels houdt, heeft een zorgeloze vakantie.
- Zwem waar toezicht is en let op de vlaggen.
- Snorkel met een maatje en blijf zichtbaar voor boten met een boei of felle kleuren.
- Draag waterschoenen bij rotsige stranden vanwege zee-egels.
- Ga niet ver de zee op bij aflandige wind, zeker niet op een luchtbed of sup.
Voor snorkelaars is Zakynthos vooral interessant vanwege de rotskusten in het noorden en de grotten bij Keri, waar je in helder water zeebrasems, lipvissen, octopussen en soms een zeeschildpad ziet. Officiële informatie over het eiland en de stranden vind je op Visit Greece.
Wat maakt de baai van Laganas zo bijzonder?
De baai van Laganas aan de zuidkant van het eiland is een van de belangrijkste nestplaatsen van de onechte karetschildpad in de Middellandse Zee. In de zomer komen de vrouwtjes 's nachts aan land op de stranden van onder meer Gerakas, Daphni, Sekania en Kalamaki om hun eieren in het zand te leggen. Weken later graven de jonge schildpadjes zich uit en rennen ze naar zee. Om dit te beschermen is de baai onderdeel van een nationaal zeepark, met regels voor boten, strandgebruik en bebouwing.
Die regels merk je als bezoeker. Sommige stranden gaan bij zonsondergang dicht, parasols moeten in een aangewezen zone en dicht bij de vloedlijn staan, en boten mogen in delen van de baai alleen langzaam of helemaal niet varen. Overdag kun je vanaf een boot of zelfs vanaf het strand schildpadden zien opduiken om adem te halen. Meer over de soort lees je op Wikipedia over de onechte karetschildpad.
Hoe ga je respectvol om met het zeeleven?
De belangrijkste regel voor schildpadden is: niet achtervolgen, niet aanraken, niet voeren. Een schildpad die opduikt om te ademen en meteen een zwemmer of een boot op zich af ziet komen, raakt gestrest en duikt weg voordat ze genoeg lucht heeft. Houd afstand, blijf stil in het water en laat het dier zelf bepalen hoe dichtbij het komt. Kies een bootexcursie bij een aanbieder die zich aan de snelheidsregels van het zeepark houdt en niet belooft dat je "gegarandeerd" naast een schildpad kunt zwemmen.
Op het strand gelden dezelfde principes. Blijf 's avonds en 's nachts van de neststranden af, gebruik geen fel licht op het strand, graaf geen diepe kuilen en zet parasols alleen in de aangegeven zone. Nesten zijn meestal gemarkeerd met een kooi of stokken; loop eromheen. Wie meer wil doen, kan als vrijwilliger meewerken aan de schildpaddenbescherming via de Griekse organisatie Archelon, die op het eiland strandtellingen en voorlichting verzorgt.
Voor haaien geldt eigenlijk hetzelfde: respect en afstand. Zie je er ooit een, dan ben je een gelukkige uitzondering. Blijf rustig, zwem kalm naar de kant als je je niet op je gemak voelt, en vertel het verhaal thuis als bewijs dat de zee rond Zakynthos nog leeft. Het eiland is een van de mooiste plekken in Europa om zeedieren in hun eigen omgeving te zien, en haaien horen daar, onzichtbaar en op afstand, gewoon bij.
