De uitdrukking “als de stok stijf staat, is de uil gaan vliegen” is een oud Nederlands spreekwoord dat betekent: het geld is helemaal op, zelfs het laatste restje is verdwenen.
Met andere woorden: je bent volledig blut. Niet alleen is je vaste basis weg (“de stok”), maar ook wat je nog achter de hand had (“de uil”) is verdwenen.
Wat betekent “als de stok stijf staat is de uil gaan vliegen”?
Deze volkse zegswijze beschrijft een situatie waarin iemand financieel aan de grond zit. De stok staat symbool voor houvast of bezit. Zodra die “stijf staat”, is er geen beweging meer mogelijk. De uil vertegenwoordigt het laatste waardevolle dat je nog had. Als zelfs die is gaan vliegen, blijft er niets over.
Vrij vertaald: alles is op.
Je kunt deze uitdrukking inhoudelijk vergelijken met spreekwoorden zoals “op zwart zaad zitten” of “blut zijn”, maar de beeldspraak maakt deze variant een stuk kleurrijker.
Oorsprong van het spreekwoord
Het spreekwoord komt vermoedelijk uit landelijke gebieden, waar bezit vaak bestond uit tastbare dingen zoals gereedschap of vee. De stok verwijst naar een steunpunt, letterlijk en figuurlijk. De uil werd vroeger gezien als een dier met waarde, soms zelfs als huisdier of geluksbrenger.
Wanneer iemand dus zei dat de uil was gaan vliegen, bedoelde men dat zelfs het laatste bezit verdwenen was. Het werd gebruikt in tijden van armoede, misoogst of schulden, wanneer mensen echt niets meer hadden om op terug te vallen.
Omdat het een regionale en oudere uitdrukking is, hoor je hem tegenwoordig weinig. Juist daarom zoeken mensen online naar de betekenis.
Wanneer gebruik je deze uitdrukking?
Je gebruikt “als de stok stijf staat is de uil gaan vliegen” wanneer iemand:
geen geld meer heeft alles heeft uitgegeven financieel vastloopt geen reserves meer heeft
Voorbeeld in een zin:
Na die dure verbouwing stond de stok stijf en was de uil gaan vliegen.
Het spreekwoord past vooral in informele gesprekken of geschreven verhalen waarin je een situatie plastisch wilt beschrijven.
Waarom zoeken mensen op deze uitdrukking?
De meeste mensen die deze zin googelen hebben hem ergens gehoord of gelezen en willen weten wat hij betekent. Omdat het geen standaard spreekwoord is, bestaat er weinig duidelijke uitleg online. Dat maakt het een interessante longtail zoekterm met weinig concurrentie.
Door zowel de letterlijke betekenis als de achtergrond te benoemen, sluit je perfect aan bij de zoekintentie.
Oude geldspreekwoorden blijven relevant
Net als andere geldgerelateerde uitdrukkingen laat ook dit spreekwoord zien hoe mensen vroeger met schaarste omgingen. Veel Nederlandse spreekwoorden draaien om zuinigheid, verlies en overleven. Ze geven inzicht in het dagelijks leven van eerdere generaties.
Hoewel betaalmethodes en economie veranderd zijn, blijft de boodschap hetzelfde: zonder financiële buffer wordt het snel lastig.
Daarom blijven dit soort uitdrukkingen interessant, niet alleen taalkundig, maar ook cultureel.
